روانشناسي رنگ و معماري ايراني

شهر يزد بناهاي تاريخي بسيار با سبک هاي معماري خاصي دارد که هر کدام داستان مفصلي است اما چيزي که بيشتر از تاکتيک هاي معماري براي من جالب بود، استفاده از دانش روانشناسي رنگ در حشرات و کبوتران در مورد کاشي کاري مسجد جامع يزد و برج کبوترخانه است.

براي من هميشه جاي سئوال بود که چرا ترکيب رنگ مورد استفاده در کاشي کاري مساجد هميشه از چنين ترکيبي است. ظاهرا دليلش اين است که اين رنگ در حين شاد بودن، رنگي (ترکيبي) است که حشرات دوست ندارند و به آن نزديک نمي شوند. البته زنبور در ميان استثنا است و به همين دليل همانطور که در تصوير زير مشخص است، در ديورارهاي مسجد، به اندازه قد يک فرد کاشي کاري به شکل لانه زنبور است که باعث گيج شدن زنبور و مانع ايجاد مزاحمت براي مردم مي شود.

برج کبوترخانه که براي حفاظت از کبوتران جهت استفاده از تخم، گوشت و فضله آنان درست شده بود از کاهگل ساخته شده است. از آنجا که مارها به راحتي مي توانستند از کاهگل بالا بروند و وارد کبوترخانه شوند، بخشي از برج از گچ ساخته شده است (به اندازه نواري که در شکل زير مشخص است) و ضمنا براي جذب کبوتران به کبوتر خانه در سر برج از رنگ گِل اخري که مورد علاقه کبوتران است و موجب جذب آنان مي شود، استفاده شده است.

و يک نکته جالب ديگر در معماري که البته ربطي به روانشناسي رنگ ندارد، بنايي است که در وسط کاروانسراها به عنوان محل بارانداز شتر مي ساختند که به آن کلک مي گفتند.

دليل ساختن کلک در کاروانسرا اين بود که شترها براي تخليه بار مجبور نباشند که با بار سنگين روي زمين بنشينند يا موقع بارگيري با بار سنگين بلند شوند و به زانوهايشان فشار بيايد.

هنگام بارگيري يا تخليه بار، شتر را به ديوار اين بنا مي بستند و از طريق پله هايي که در کنار ديوار تعبيه شده، روي بنا مي رفتند و کار بارگيري يا تخليه انجام مي شد.